-
D. 9/94
Anayasa Mahkemesi: 11/93

Anayasa Mahkemesi Olarak Oturum Yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda

Mahkeme Heyeti: Salih S. Dayıoğlu, Başkan, N. Ergin Salahi, Celal Karabacak, Taner Erginel, Metin A. Hakkı.

Anayasanın 148 (1) ve 149. maddeleri -hakkında

43/88 "SUÇLULARIN GERİ VERİLMESİ, MAHKEME İLAMLARININ
KARŞILIKLI TENFİZİ, ADLİ YARDIMLAŞMA YASASI"nın 16'ıncı Maddesi Altında İsmail Sadık Bundak arasındaki başvuru hakkında.

İlgili kişi tarafından Avukat Altan Erdağ.
Başsavcılık tarafından Savc-ı Ersoy Ölçter.

-------------

K A R A R

KONU:
43/88 sayılı Suçluların Geri Verilmesi, Mahkeme İlamlarının Karşılıklı Tenfizi ve Adli Yardımlaşma Yasasının 16. maddesinin ve Geçici Kuralların 1. maddesinin Anayasanın 1, 10, 16(2)(c) ve 16(2)(g), 17(2), -17(4)(b), 17(4)(c), 18(1) ve 136. maddelerine aykırı olup olmadığı ve Anayasanın 90. maddesinin (5). fıkrasında yer alan "başvurulamaz" sözcüğünün Yüksek Mahkemeye Anayasa Mahkemesi olarak havale yolu ile yapılan başvuruları kapsamadığı şeklinde yorumlanıp- yorumlanamıyacağı.

I. OLAY :

Havaleyi isteyen İsmail Sadık Bundak (bundan sonra sadece ilgili kişi olarak anılacaktır) Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşıdır. İşbu karar maksatları bakımından ayrıntısına girmeye gerek görülmeyen ve 1976-77 yılları-nda Türkiye'de bulunduğu sırada Türk Ceza Kanununun (Bundan sonra sadece TCK olarak anılacaktır) 213/1, 225/1, 227/2, 40. ve 240. maddelerine aykırı fiillerde bulunduğu gerekçesi ile aleyhine Kırşehir Ağır Ceza Mahkemesinde dava açılmış ve neticede 12/12/1-989 tarihinde Esas 1985/8 Karar 1989/126 sayılı ilamı ile kesinleşen karara göre, gerekli indirim de yapıldıktan sonra, 3 yıl 4 ay ağır hapis ve 5416 TL ağır para cezası ile mahkum edilmişti.

İlgili kişi sözü edilen fiillerden dolayı soruşturmanın yürütü-ldüğü 13.7.1977 ve 19.10.1977 tarihleri arasında tutuklu kalmış daha sonra yapılan yargılanmasında bir avukat tarafından temsil edildiği halde duruşmalar gıyabında yapılmıştı.

T.C. Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürünün KKTC İçişleri, Köyişleri ve -Çevre Bakanlığına yazmış olduğu 19.5.1992 tarihli yazı ile ilgili kişi hakkında verilen ve yukarıda sözü edilen mahkumiyet ve cezanın infazı için müracaatta bulundu. Başsavcılık ise 28.9.1992 tarihli bir yazı ile zamanın Kaza Mahkemesi Başkanına müracaat- ederek sair şeyler yanında 43/88 sayılı Suçluların Geri Verilmesi, Mahkeme İlamlarının Karşılıklı Tenfizi ve Adli Yardımlaşma (bundan sonra sadece 43/88 sayılı Yasa olarak anılacaktır) Yasasının 16. maddesi gereğince Kırşehir Ağır Ceza Mahkemesi Kararının- Lefkoşa Ceza Davaları Mukayyitliğinde kaydının yapılması ve ilgili kişi olan hükümlünün mahkemeye celbedilerek mevzuat uyarınca Lefkoşa Kaza Mahkemesinin takdir edeceği cezanın kendisine verilmesini talep etti. 9.6.1993 tarihinde gerek iddia makamı gerek-se avukat tarafından temsil edilen ilgili kişi Lefkoşa Kaza Mahkemesi huzuruna çıktılar. Başsavcılığı temsilen Başsavcı Yardımcısı istem doğrultusunda bir talepte bulunurken, ilgili kişi avukatı vasıtasıyle 22/88 sayılı KKTC ile TC Hukuki, Ticari ve Cezai- Konularda Adli Yardımlaşma, Tanıma ve Tenfiz, Suçluların Geri verilmesi ve Nakli Sözleşmesi (Onay) Yasasının (bundan sonra sadece 22/88 sayılı yasa olarak anılacaktır) 63. maddesinin ve 43/88 sayılı Yasanın 16. maddesi ile ayni Yasanın Geçici Kurallarının- 1. maddesinin Anayasanın 1,10, 16(2)(g), 17(2), 17(4)(b) ve 17(4)(c) ve 136. maddelerine aykırı olduğunu iddia ederek konunun bir karara bağlanması için Yüksek Mahkemeye Anayasa Mahkemesi olarak sunulmasını talep etti. İlgili kişi ayrıca Anayasanın 90. ma-ddenin (5). fıkrasının da yorumunun yapılmasını talep etti. İlk Mahkeme de bu istemleri inceledi ve neticede 43/88 sayılı Yasanın 16. maddesi ile aynı Yasanın Geçici Kurallarının 1. maddesinin huzurundaki ihtilafın hallinde etken olabileceği gerekçesi ile -Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak, sunmayı uygun gördü. Ayrıca İlk Mahkeme, ilgili kişinin istemi doğrultusunda Anayasanın 90. maddesinin 5. fıkrasının da yorumunun yapılmasını Yüksek Mahkemeden, Anayasa Mahkemesi olarak, talep etti.

İlk Mahkem-e 22/88 sayılı Yasanın Anayasanın 90. maddesi hükümleri ışığında Anayasal denetim için Anayasa Mahkemesine havale edilemiyeceği gerekçesiyle, ilgili kişinin 22/88 sayılı Yasanın 63. maddesi ile ilgili havale istemini reddetti.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ :

-1. İlgili kişinin iddialarının gerekçeleri özetle şöyledir:
KKTC ile TC arasında 25.12.1987 tarihinde imzalanan sözleşme 22/88 sayılı Yasa ile onaylandı. Bu Yasanın 63. maddesi, ilgili kişi hakkında takdir edilen cezaya muadil bir cezanın Lefkoşa Kaza M-ahkemesi tarafından saptanırken, hürriyeti bağlayıcı bir cezanın para cezasına çevrilemiyeceği doğrultusunda bir hüküm içermekle ilgili yargıcın takdir hakkını kısıtlamaktadır. Böyle bir kısıtlama Anayasanın 136. maddesinin (1). fıkrasında yargıçların vi-cdani kanaatlerine göre hüküm verdiklerini ve görevlerinde bağımsız olduklarını öngören hükme aykırıdır. Her ne kadar da 22/88 sayılı Yasanın 63. maddesi Anayasa Mahkemesine yapılan havalede konu edilmemişse de bu madde direkt olarak değilse bile ilgili- kişi hakkında yapılacak işlemlerde gözönünde bulundurulacağı açıktır.

43/88 sayılı Yasanın 16. maddesi Anayasanın 16. maddesinin (2). fıkrasının (g) bendine aykırıdır: Çünkü kişi özgürlüğü ve güvenliğine Anayasal güvence veren Anayasanın 16. maddesini-n (g) fıkrası, KKTC ile bir 3. ülke arasında adli yardım ve mahkeme ilamlarının karşılıklı tenfiz anlaşmasının yapılmasına sadece birden fazla uyruklu Cumhuriyet yurttaşının sözkonusu olduğu durumlarda uygulanabilir. Halbuki Yasanın havale konusu edilen- 16. maddesi sadece Cumhuriyet yurttaşları için düzenlenen bir maddedir. KKTC yurttaşlığına ilaveten bir başka ülkenin uyruğunda bulunma gereği ön koşulu yasanın 16. maddesinde yer almadığı için bu madde Anayasanın 16. maddesinin (2). fıkrasının (g) bendi-ne aykırıdır.

İlgili kişinin Türkiyede yargılanması ve mahkumiyetinin gıyabında yapıldığı bir gerçektir. Bir kişinin yargılanmasının gıyabında yapılması gerek genel hukuka ve gerekse Anayasanın 17. maddesinin (4). fıkrasının (b) ve (c) bentlerine aykırı-dır. Çünkü Anayasanın bu maddesi kişiye, mahkemede hazır olma ve savunmasını yapma hakkını vermektedir. İlgili kişi, gıyabında yargılanmakla, bu haklardan yoksun bırakılmıştır.

Havale konusu edilen 43/88 sayılı Yasanın Geçici Kurallarının 1. maddesi Ya-sanın geriye dönük olarak uygulanmasını öngörmektedir. Bu da havalede konu edilmemekle birlikte, Anayasanın 18. maddesinin (1). fıkrasına aykırıdır. İlgili kişi konu maddelerin Anayasanın 1. ve 10. maddelerine aykırı olduğu savını ileri sürmemiştir.
Ana-yasanın 90. maddesinin (5). fıkrası usulüne göre yürürlüğe konulmuş Uluslararası anlaşmaların yasa hükmünde olduğu ve bunlar hakkında Anayasaya aykırılığı iddiası ile Anayasa Mahkemesi olarak görev yapan Yüksek Mahkemeye başvuramayacağını öngörürken bu fık-rada kullanılan 'başvurulamaz' sözcüğünün Anayasanın 147. maddesi uyarınca yapılan başvuruyu kasteder. Diğer bir ifade ile Anayasanın 90. maddesinin (5). fıkrasında öngörülen Uluslararası anlaşmalar, Anayasaya aykırı oldukları gerekçesiyle, havale yolu il-e Anayasa Mahkemesine sunulmalarında herhangi bir engel yoktur. Anayasanın 90. maddesinin (5). fıkrası bu şekilde yorumlanmalıdır.

2. Başsavcılığın iddialarının gerekçesi ise özetle şöyledir:

Havale konusu yapılmayan 22/88 sayılı Yasanın 63. maddesini-n Anayasaya aykırılığı ileri sürülemez. Saniyen 22/88 sayılı Yasa Anayasanın 90. maddesinin (5). fıkrası hükümleri anlamında bir uluslararası andlaşmayı onaylayan bir yasadır. Böyle bir andlaşma ise Anayasanın 90. maddesinin (5). fıkrası hükümleri ışığın-da Anayasaya aykırı olduğu gerekçesi ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz.

43/88 sayılı Yasanın 16. maddesi KKTC yurttaşlarından bahsederken, bu maddenin aynı zamanda yabancı uyruk sahibi olan KKTC yurttaşını dışladığı veya bu maddenin sadece ve sadece K-KTC yurttaşlarına teşmil edildiğini söylemek olanaksızdır. Bu açıdan değerlendirildiğinde havale konusu

edilen Yasanın ilgili maddesinin Anayasaya herhangi bir
aykırılığı yoktur. Anayasanın 17. maddesi Kıbrıs'ta yer alan yargılamalarda gözetilecek An-ayasal güvencelerdir. Türkiye'deki yargılama sistemi Anayasamız açısından değerlendirilemez.

43/88 sayılı Yasanın 16. maddesinin, Mahkemelerin bağımsızlığını öngören Anayasanın 136. maddesinin (1). fıkrasına da aykırılığı yoktur. Bu maddeye göre Türkiy-e'de verilen hapis cezasının infazı için ilgili kişiler tutuklanabilir ve ceza, KKTC ile Türkiye arasında varılan anlaşma kurallarına göre, infaz edilir. Yürürlükteki mevzuata göre ilgili kişinin durumunda olan kişiler hakkında işlem yapılırken Lefkoşa Ka-za Mahkemesi Türkiyede verilen hükümde sübutu kabul eden suça yasalarımıza göre verilmesi gereken ceza müeyyidesi veya bu suça en yakın ceza müeyyidesi tayin edilir ve bu hüküm infaz edilir. Böyle bir ceza tesbitinde yargıcın geniş bir takdir yetkisi vardı-r. Örneğin 2 yıllık bir hapis cezasını, yargıç, dilerse, bir günlük hapis cezasına indirmekle değiştirebilir. Ancak hapis cezası verilen bir meselede, Yargıç, cezayı takdir ederken, para cezası verme yetkisinden yoksundur.

Yasanın Geçici Kurallarının 1-. maddesinin geriye dönüklüğü yoktur. İlgili kişinin mahkumiyetinin kesinleşmesi Yasanın yürürlüğe girmesinden sonra gerçekleşmiştir.

Anayasanın 90. maddesinin (5). fıkrasının hükümleri açıktır. Yorum ilkeleri uyarınca bu maddeye ilkin doğal anlamın-ın verilmesi gerekir. Böyle bir anlam da verildiğinde ister havale yolu ile ister dava yolu ile olsun 90. maddenin (5). fıkrası hükümleri uyarınca Uluslararası anlaşma niteliğinde olan bir anlaşmanın Anayasa Mahkemesinde görüşülmesi söz konusu değildir.

I-II. İLGİLİ YASA METİNLERİ :

43/88 sayılı Yasanın 16. ve Geçici 1. maddeleri:

"16. Yabancı Mahkeme Kararları (Karşılıklı İcra) Yasası kuralları saklı kalmak koşuluyla, Cumhuriyet Yurttaşları, için başka ülke yasaları karşısında işlemiş oldukları suçlar -nedeniyle haklarında verilmiş hapis cezalarının infazı için, yetkili adli merci kararı ile tutuklanabilirler. İnfaz iki devlet arasındaki hükümlülerin nakli hakkındaki anlaşma kurallarına uygun olarak yapılır. Bu konudaki talep, diplomatik kanaldan, yazıl-ı olarak Bakanlığa yapılır. Kesinleşmiş mahkeme kararının onaylı bir örneği Bakanlığa gönderilir.

Bu madde amaçları bakımından "yetkili adli merci" Lefkoşa Kaza Mahkemesidir. Mahkeme, bu madde altında yapılan başvuruyu uygun gördüğü takdirde yabancı mah-keme kararının Lefkoşa Ceza Davaları Mukayyitliğinde kaydının yapılmasını ve Cumhuriyet mahkemelerinde verilmiş bir karar gibi, hapisliğin tümünün veya belirtilen kısmının Cumhuriyet cezaevlerinde çekilmesi suretiyle infaz edilmesini emredebilir. Mahkemed-e izlenecek yöntem seri yargılama yöntemidir."

Geçici Madde.

"1. Bu Yasa, bir kişinin yabancı bir ülkeye geri verilmesi veya bu Yasada düzenlenen kurallar açısından Yasanın yürürlüğe girmesinden önce işlenmiş olan fiillere de uygulanır."

IV. -İLGİLİ ANAYASA METİNLERİ :

"Madde 16.

(2) (a) ..........
(b) ..........
(c) ..........
(ç) ..........
(d) ..........
(e) ..........
(f) ..........
(g) Birden fazla uyruklu Cumhuriyet yurttaşlarının uyruğunda -bulundukları diğer ülke yasaları karşısında işlemiş oldukları suçlar nedeniyle haklarında verilmiş mahkeme kararlarının, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ile o ülke arasında adli yardım ve mahkeme ilamlarının karşılıklı - tenfizi anlaşması bulunması kaydıyla, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyetinde infazı için tutukluluğu."

"Madde 17.
(2) Herkes, yurttaş hak ve yükümlülüklerinin veya kendisine karşı yapılan bir suçlamanın karara bağlanmasında, yasa- ile kurulan bağımsız, tarafsız ve yetkili bir mahkeme tarafından makul bir süre içinde adil ve açık bir surette davanın dinlenmesi hakkına sahiptir. Karar gerekçeye dayanır ve açık bir oturumda okunur.

(3) ..........
(4) (-a) ......
(b) Davasını mahkemeye sunmak ve bunu hazırlamak için gerekli zamana sahip olmak,
(c) Delillerini göstermek veya göstertmek veya tanıkların yasaya uygun olarak doğrudan doğruya sorguya çekilmesini istemek,"

"Madde 136-.

(1) Yargıçlar, görevlerinde bağımsızdırlar. Anayasaya, yasaya ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlarına göre hüküm verirler.

(2) ..........
(3) .........."

V. İNCELEME :
Taraflarca ileri sürülen sav ve görüşler ilgili Yasa ve An-ayasa metinleri incelenerek gereği düşünüldü.

Anayasal denetim için yapılan havalenin konusu 43/88 sayılı Yasanın 16. maddesidir. Bunun yanında Anayasanın 90. maddesinin (5). fıkrasının yorumunun yapılması istenmektedir.

Herşeyden önce 22/88 sayılı Ya-sanın 63. maddesi Anayasaya aykırı olup olmadığının bir karara bağlanması için Anayasa Mahkemesine havale edilmemiştir. Havale konusu yapılmayan bir yasa veya herhangi bir kuralının Anayasaya aykırı olup olmadığı konusunda bir karar verilemez.

İlk Mahke-me tarafından havale edilen 43/88 sayılı Yasanın 16. maddesi yukarıya çıkarılmıştır. Bu madde, Fasıl 10 Yabancı Mahkeme Kararları (Karşılıklı İcra) Yasası kuralları saklı kalmak koşuluyla Cumhuriyet Yurttaşlarının başka ülkelerde işledikleri suçlar dolayı-sıyle haklarında hükmolunan hapis cezalarının KKTC'de infaz edilmesini düzenlemektedir. Bu maddeye göre böyle bir Cumhuriyet
yurttaşı hakkında hükmolunan hapis cezasının infazını, ilgili Devlet, diplomatik kanaldan, İçişleri ile görevli ilgili Bakanlıktan- talep edebilir. Yetkili mahkeme olarak belirlenen Lefkoşa Kaza Mahkemesi de uygun gördüğü takdirde yabancı mahkeme kararının kaydedilmesini ve bunun neticesi olarak da kararda belirlenen hapis cezasının tümünün veya bir kısmının KKTC Cezaevinde infaz ed-ilmesini emredebilir.

KKTC yurttaşı olan bir kişinin yasal tutukluluğunun hangi durumlarda gerçekleşebileceği Anayasanın 16. maddesinin (2). fıkrası ile düzenlenmiştir. Tutukluluk halinin ise sadece bu fıkra hükümleri uyarınca yapılabileceği Kyriakides -v. Republic 1 RSCC sayfa 66'da karara bağlanmıştı. Sözü edilen içtihadi kararın 74. sayfasında, zamanın Anayasa Mahkemesi bu konuda şunları söylemişti,

"(ı) Paragraph 2 of Article ll of the Constitution
enumerates exhaustively all cases where a law ma-y provide for the arrest of detention of a person. Paragraph 3 of the same Article does not provide for any further power of arrest beyond the limits of paragraph 2 but it merely provides that, even in instances within the provisions of paragraph 2,- no arrest is possible without a warrant unless it takes place in relation to a flagrant offence of the nature referred to in the said paragraph 3 of Article 11. "Flagrant" means that the commission of the offence and the arrest should follow each oth-er directly in point of time and sequence."
Yukarıda alıntısı yapılan karar da belirtilen görüşler, AM 2/90(D.15/90) ve 6/90 (D.9/90) sayılı kararlar ile benimsenmiştir. Anayasanın 16. maddesinin (2). fıkrasında havaleyi ilgilendiren bent (g) bendidir. -Bu konuda taraflar arasında görüş ayrılığı yoktur. Bu bendin de uygulanabilir-liği, sair hususlar yanında, KKTC yurttaşlarının haiz olduğu KKTC uyruğundan başka yabancı bir ülkenin uyruğunda da olması ve bu gibi kişinin o ülke mahkemelerinde mahkum olup m-ahkumiyetinin kesinleşip cezalandırılması koşuluna bağlıdır.

Havale konusu edilen 16. madde başka ülke yasaları karşısında suç işleyen Cumhuriyet yurttaşlarından bahsetmekte ancak bu yurttaşların birden fazla uyruklu olup olmadığından bahsetmemektedir.- Geçmişte birçok kararlarımızda da vurgulandığı gibi bir yasa veya belirli bir kuralı, tefsir kurallarına ters düşmeden, Anayasaya uygun bir şekilde okunmasına elverişli ise ilgili yasa kuralının Anayasaya uygun olarak okunması gerekir. Bundan hareketle -havale konusu edilen 16. maddeyi Anayasanın 19. maddesinin (2). fıkrasının (g) bendi ile uyum içinde okumak mümkündür. Şöyle ki, ilgili Anayasa maddesinin içeriği dikkate alınarak havaleye konu olan 16. maddeyi "Birden fazla uyruğa sahip Cumhuriyet yurtta-şları....." şeklinde okumak olanaklıdır. İlgili yasa maddesi bu şekilde okunduğunda ve havaleyi isteyen kişinin de sadece KKTC yurttaşı olduğu gerçeği karşısında bu maddenin ona uygulanması sözkonusu olamıyacağından havale edilen maddenin
Anayasaya aykır-ı olup olmadığının bir karara bağlanması gerekmemektedir. Yargıç Taner Erginel bu görüşe katılmamaktadır.

İlgili şahıs havale isteminde 43/88 sayılı Yasanın 16. maddesinin Anayasanın 136(1), 17(4)(b), ve 17(4)(c) maddelerine de aykırı olduğunu ileri sür-müştür.

Anayasanın 136 maddesinin (1). fıkrası Yargıçların görevlerinde bağımsız olduklarını, ve hüküm verirken Anayasaya, yasaya ve hukuka uygun olarak ve vicdani kanaatlarına göre hareket edeceklerini düzenlemektedir. Yasanın 16. maddesinde hapis cez-asının para cezasına çevrilemiyeceğine ilişkin bir hüküm yoktur. Bu nedenle ilgili şahsın iddiasında haklı bir yanı görülmemiştir.

İlgili şahıs Türkiye'deki yargılanmasının gıyabında yapıldığı ve bunun sonucu hapis cezasına çarptırıldığı ve bu tür cezan-ın infazına cevaz verdiği için Yasanın 16. maddesinin Anayasanın 17. maddesinin (4). fıkrasına aykırı olduğunu da iddia etti. Bu iddia ile hemfikir değiliz. Anayasa Mahkemesi Türkiye'deki yargı sistemini veya kesinleşen bir hükmü Anayasamız açısından, do-laylı da olsa denetleyemez. Anayasa Mahkemesi böyle bir yetki ile donatılmış değildir. Mamafih 43/88 sayılı yasanın 16. maddesi ilgili şahsa uygulanamıyacağına göre bu maddenin Anayasanın 17(4) maddesine aykırı olup olmadığı da gündeme gelemez. Yargıç Ta-ner Erginel bu görüşe katılmamaktadır.

İlgili şahıs Yasanın Geçici Kuralların 1. maddesinin, Yasanın yürürlüğe girmesinden önce işlenmiş suçlara da teşmil edilmesini öngördüğü için Anayasanın 18. maddesinin (1). fıkrasına aykırı olduğunu iddia etti.

A-nayasanın 18. maddesinin (1). fıkrası, işlendiği zaman yasaca suç teşkil etmeyen bir eylem veya ihmalin daha sonra geçirilen bir yasa ile suç sayılmasına engeldir. Önümüzdeki meselede böyle bir durum yoktur. İlgili kişinin yaptığı eylem, eylemin gerçekleş-tiği tarihte de bir suç teşkil ediyordu. Kaldı ki ilgili kişinin mahkumiyetinin kesinleşmesi 43/88 sayılı Yasanın yürürlüğe girmesinden sonra gerçekleşmiştir. Mamafih, 43/88 sayılı Yasanın 16. maddesi ilgili şahsa uygulanamıyacağına göre Yasanın Geçici Ku-ralların 1. maddesinin etkinliğinden söz edilemez ve dolayısıyle bu maddenin Anayasaya aykırı olup olmadığının karara bağlanması gerekmez.

İlgili şahıs havale isteminde Yasanın 16. maddesinin Anayasanın 16(2)(c) ve 17(4)(c) maddelerine aykırı olduğunu il-eri sürdüyse de havalenin duruşmasında bunlar üzerinde durmadı.

Havalede ayrıca Anayasanın 90. maddesinin (5). fıkrasının yorumunun yapılması istenmektedir. Havale yazısında yorumun hangi açıdan istendiği belirtilmemekle beraber duruşmada, Anayasanın 9-0. maddesinin (5). fıkrasında yer alan "başvurulamaz" sözcüğünün havaleleri kapsamadığı ve sadece dava açmak suretiyle Anayasa Mahkemesine yapılan başvuruları kapsadığı şeklinde bir yoruma açık olup olmadığının sorulduğu anlaşılmıştır.

Mahkememiz önünde -bulunan belgelerden ilgili kişi aleyhine yapılmak istenen işlemin 43/88 sayılı Yasanın 16. maddesine ve ayrıca 22/88 sayılı Yasanın 63. maddesine dayandırıldığı anlaşılmaktadır. İlgili kişi 22/88 sayılı Yasanın 63. maddesinin de Anayasaya aykırı olduğunu i-ddia ederek bunun da Anayasa Mahkemesine havale edilmesini talep etmişse de Alt Mahkeme Anayasanın 90. maddesinin (5). fıkrası hükümleri ışığında buna itibar etmedi, ancak ilgili kişinin Anayasanın 90. maddesinin (5). fıkrasının Anayasa Mahkemesi tarafında-n yorumlanması için yapılan talebini kabul etti.

Anayasanın 90. maddesi 1961 Anayasasının 65. maddesi ve 1982 T.C. Anayasasının 90. maddesi ile, anlamını kesinlikle değiştirmeyen bazı değişik sözcükler dışında, aynidir. Her iki T.C. Anayasasının ilgili m-addesinin (5). fıkrasında kullanılan sözcük "başvurulamaz"dır. Tefsir kurallarına göre sözcüklere herşeyden önce doğal anlamının verilmesi gerekir meğer ki bunun yapılmasıyle ortaya abes bir durum çıkmış olsun. T.C. Anayasa Mahkemesinin AMKD sayı 6 Esas N-o. 1963/336 Karar No. 1967/29 sayılı Kararında da vurgulandığı gibi "Bir metin okunur okunmaz anlaşılmaz, başka anlamlara olanak verecek kadar duraksamalar doğuracak nitelikte ise, kapalı veya yanlışlık apaçık ise, ancak o zaman yoruma gidilir ve yorum da- kanun koyucunun o metni koymasındaki ereklere göre yapılır". Önümüzdeki konuda "başvurulamaz" sözcüğünün doğal anlamının her ne şekilde olursa olsun ister dava açmak ister havale yoluyla olsun, Anayasa Mahkemesine "gidilemez" anlamından başka bir şey ola-maz. Anayasa koyucu sadece dava açma yolunu kastetmiş ve havaleleri istisna kılmış olsa idi Anayasa Mahkemesinde iptal davası açılmasını düzenleyen Anayasanın 149. maddesini sarahaten belirtmemesi

için hiçbir neden yoktu. Tabiidir ki uluslararası andlaşm-aların "usulüne göre yürürlüğe" konup konmadığının yargısal denetime her zaman açık olduğunu söylemeyi gereksiz buluruz.

T.C. Danıştayının 5. Dairesinin benzeri bir konuda verdiği karara değinmekte yarar görülmüştür. 18.7.1991 tarihinde okunan ve Esas No-. 1968/1723 Karar No.1991/933 olan bu kararın 9. ve 10. sayfalarında şu görüşlere yer verilmiştir:

"1982 Anayasası, 1961 Anayasasından hemen hemen aynen alınan, 90. maddesinin son fıkrasında konuya ilişkin şu düzenlemeyi getirmektedir. "Usulüne göre -yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar kanun halindedir. Bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamaz."

Uluslararası sözleşmelerin Anayasaya aykırılığı ileri sürülemiyeceğine ve bu sözleşmelerle bir devl-et diğer devletlere karşı sözleşmede yeralan hak ve hürriyetlerden kendi vatandaşlarını da yararlandırmak konusunda diğer devletlere karşı uluslararası yükümlülük altına girmiş olduğuna göre, usulüne uygun şekilde onaylanarak yürürlüğe konulmuş bu nit-elikte bir sözleşmenin Anayasaya aykırı hüküm taşısa bile uygulanmaktan alıkonulamıyacağı, kendisinden önce veya sonra çıkmış olan yasalara aykırılığı, ya da sonradan çıkan yasanın sözleşme kurallarını değiştirdiği ileri sürülerek uygulanmasının savsa-klanamayacağı Türk Hukukunda genellikle kabul edilmektedir. Anayasa, andlaşmaların Anayasaya aykırılığının ileri sürülemiyeceğini açıklamak suretiyle, iç hukuk yönünden
andlaşmaların üstünlüğü ilkesini benimsediğini belirtmiş olmaktadır. Nitekim uy-gulamada Devletin bir andlaşma yaparken, eğer andlaşma ile Anayasa çatışıyorsa, bunu önlemek için çekince koyduğu, iç hukuk ile dış hukuk arasındaki çelişkiyi bu şekilde önlediği bilinmektedir. Örneğin Türkiye, İnsan Hakları ve Temel Özgürlüklerin Ko-runmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesinin Birinci Protokolünü onaylarken, çekince koyarak 430 sayılı Tevhidi Tedrisat Kanununun uygulanmasını sağlamıştır.

Anayasanın 90. maddesinin son fıkrasında yer alan "kanun hükmünde" sözcüklerinin, usulüne göre o-naylanarak yürürlüğe konulan sözleşmelerin hukuksal değerinin ve bağlayıcılığının gösterilmesine yönelik olduğunu da belirtmek gerekir. Sözkonusu hükme göre içhukukta doğrudan hukuksal sonuçlar yaratan uluslararası sözleşmelerin yukarıda belirtilen ni-teliği ve bunlara karşı Anayasa Mahkemesine başvurulamaması ve böylece bu sözleşmelerin sonradan yapılacak ulusal yasal düzenlemelerle etkisiz kılınması yolunun kapatılmış olması ve bu sözleşmelerin iç hukukta yasalar üstü bir konumda olduğunu ve yürü-tme ve yargı ortamları için bağlayıcı nitelik taşıdığını apaçık ortaya koymaktadır. Nitekim Anayasa Mahkemesi pekçok kararında, örneğin 274 sayılı Sendikalar Yasası ile igili 26-27.9.1967 günlü, S:1963/336, N:1967/29 sayılı kararında Avrupa İnsan Hak-ları Sözleşmesinin 11. maddesini bir Anayasa kuralı olarak değerlendirmiş ve
böylece sözleşmenin Anayasal değer taşıdığını kabul etmiştir."

T.C. Danıştayının bu Kararında serdedilen görüşleri benimseriz. Yukarıda söylenenlerden de anlaşılacağı gibi A-nayasanın 90. maddesinin (5). fıkrası mahkemelerden yapılacak havaleleri kapsamı dışında tuttuğu şeklinde yorumlanmasına olanak yoktur. Yargıç N. Ergin Salahi ve Yargıç Metin A. Hakkı Anayasanın 90 (5) fıkrasında yer alan "başvurulamaz" sözcüğünün ayni fı-kra içerisinde yer alan "usulüne göre geçirilen" deyimi ile birlikte yorumlayarak bu madde altında geçirilen yasalara gerek usul ve gerekse anayasal yetki ve kapsam bakımından Anayasa Mahkemesince yapılacak havale veya iptal davası yolu ile denetlenebilec-eği görüşünü belirterek çoğunluk görüşüne katılmamaktadır.

Bu sonuca varırken tıpkı Mahkememizin yaptığı gibi mahkemelerin, 22/88 sayılı Yasayı uygularken Anayasanın 16. maddesinin (2). fıkrasının (g) bendinin hükümlerini dikkate alacağı ve ilgili yasa m-addelerini bu hükümlerle birlikte okuyup uygulayacağı kuşkusuzdur. Yargıç Taner Erginel bu görüşe katılmamaktadır.

VI. SONUÇ :
Sonuç olarak,

1- 43/88 sayılı Suçluların Geri Verilmesi, Mahkeme İlamlarının Karşılıklı Tenfizi ve Adli Yardımlaşma -Yasasının 16. maddesinin,

(a)Anayasanın 16 (2)(g) maddesine, yukarıda serdedilen nedenlerden ötürü, aykırı olup olmadığının karara bağlanmasına gerek bulunmadığına Yargıç Taner Erginel'in karşı
oyu ve oyçokluğu ile,

(b) İlgili ş-ahsın aleyhine uygulanmasının söz
konusu olmadığına göre ayni maddenin
Anayasanın 16(2)(c), 17(2), 17(4), 18(1) ve
136. maddelerine aykırı olup olmadığının bir <