-D.5/91 Anayasa Mahkemesi 10/91
(YİM 190/90)

Anayasa Mahkemesi olarak oturum yapan
Yüksek Mahkeme Huzurunda

Mahkeme Heyeti: Salih S. Dayıoğlu, Başkan, N. Ergin Salâhi, Niyazi F. Kor-kut, Celâl Karabacak, Özkan Tunçağ

Anayasanın 148. Maddesi tahtında.

Yüksek İdare Mahkemesi tarafından 190/90 sayılı başvuruda (Müstedi: Demokratik Mücadele Partisi, Lefkoşa ile Müstedaaleyh: KKTC Maliye ve Gümrükler Bakanlığı vasıtasıyle KKTC, Lefkoşa -arasında) sunulan konu.

Müstedi namına: Hüseyin Celâl, Aytekin Musa ve Ünsal Çağda Müstedaaleyh namına: Yaşar Boran

K A R A R

KONU:

27/81 sayılı Siyasal partiler (Değişiklik) Yasası ile degiştirilen 10/75 sayılı Siyasal Parti-ler Yasasının 45. maddesinin (1). Fıkrasında yer alan "Federe Mecliste temsil edilen" söz dizisinin Anayasanın Başlangıç Kısmına, 1, 8 ve 70. maddenin (3). ve (6).fıkralarına aykırı olup olmadığı.

I. OLAY:

Müstedi, kayıtlı bir siyasal parti olup 6 Mayı-s 1990 tarihinde yapılan milletvekili seçimlerine katıldı. Seçim sonucu müstedi parti 16 milletvekilliği kazandı ancak bu havale maksatları bakımından belirtilmesi gerekli olmayan birtakım nedenlerle, müstedi parti milletvekilleri Meclis çalışmalarına katı-lmama kararı aldı ve dört milletvekili dışıda,mecliste andiçmeyip milletvekili görevine başlamadılar. Müstedi parti amblemi altında milletvekili seçilen iki milletvekili, Yeni Doğuş Partisi milletvekili olarak yemin edip göreve başladılar. Diğer iki mille-tvekili ise müstedi partinin milletvekili olarak andiçip göreve başladılar ancak 25 Mayıs 1990 tarihinde partiden istifa ederek bir süre bağımsız milletvekili olarak ve daha sonra yeni kurulan başka bir siyasal partinin milletvekili olarak görevlerini sürd-üren milletvekilleri halen de bu görevlerine devam etmektedirler.

Müstedi, avukatı vasıtasiyle, müstedaaleyhe yazdığı 11.7.1990 tarihli bir yazı ile Devlet bütçesinden siyasal partilere yapılan yardımın kendisine de yapılmasını talep etti. Bu yazıya herh-angi bir yanıt almayan müstedi YİM 149/90 sayılı başvuruyu dosyaladı. Bilâhare Müstedaaleyh müstediye herhangi bir yardımın yapılmaması doğrultusunda bir karar aldı ve bunu 2.8.1990 tarihinde yazılı olarak müstediye bildirdi. Müstedaaleyh yazısına herhangi- bir yardımın yapılmamasını içeren Başsavcının 22.6.1990 tarihli yazılı mütalâasını da ekledi. Bunun üzerine müstedi YİM 190/90 sayılı başvuruyu dosyaladı ve müstedaaleyhin ve Başsavcının 2.8.1990 ve 22.6.1990 tarihli yazılarında mündemiç kararın hükümsüz -ve etkisiz olduğuna ve herhangi bir sonuç doğuramayacağına karar verilmesini istedi.

Müstedaaleyhi temsilen Başsavcılık tarafından dosyalanan itiraznamede Müstedinin Devlet yardımı alabilmesi için sair hususlar yanında K.K.T.Cumhuriyeti Meclisinde temsil- edilmesi gerektiğini düzenleyen değiştirilmiş şekliyle 10/75 sayılı Siyasal Partiler Yasasının 45. maddesi hükümleri ışığında, müstedinin bu talebinin karşılanmasına yasal olanak olmadığını ileri sürdü.

Başvurunun duruşması safhasında müstedi, Devlet ya-rdımına hak kazanabilmek için mecliste temsiliyeti öngören ve 10/75 sayılı Siyasal Partiler Yasasının 45. maddesinin 1. fıkrasında yer alan "Federe Mecliste temsil edilen" söz dizisinin Anayasanın Başlangıç, 1 ve 8. maddelerine ve 70. maddenin (3). ve (6).- fıkralarına aykırı olduğunu ileri sürdü ve bu konuda karar verilmesi için konunun Yüksek Mahkemeye, Anayasa Mahkemesi olarak, havale edilmesini talep etti. Yüksek İdare Mahkemesi de ilgili yasa kuralının taraflar arasındaki ihtilâfın hallinde etken olduğu- kanaatına vardı ve havale istemini kabul etti. Yüksek İdare Mahkeınesi ayrıca, Anayasa Mahkemesinin kararına değin havale konusu olan başvuru ile ilgili tüm işlemleri durdurttu.

II. İDDİANIN GEREKÇESİ:
1. Müstedinin iddiasının gerekçesi özetle şöyledir:-
Siyasal partilerin fonksiyonları ister iktidarda ister muhalefette olsunlar, siyasal arenada aynıdır. Bu bakımdan Devletçe yapılacak yardımda Yasama Meclisinde temsiliyet unsurunun aranmaması gerekir. Havale konusu kural, Mecliste temsiliyet unsurunu içer-diği ve Mecliste temsil edilen ile edilmeyen siyasal partiler arasında ayırım yaptığı için eşitlik ilkesini zedelemiştir. Bu bakımdan ilgili kural Anayasanın eşitlik ilkesini öngören 8. maddesine aykırıdır.

Havale konusu kural Anayasanın 70. maddes-inin (3). ve (6).fıkralarına da aykırıdır. Anayasanın 70. maddesi siyasal partileri,ayırırım gözetmeksizin siyasal hayatın vazgeçilmez öğeleri saymıştır. Ayrıca (B). fıkra yine ayırım yapmaksızın devlet yardımının tüm siyasal partilere yapılmasını öngörmüş- sadece bunun düzenlenmesini yasaya bırakmıştır.Havale konusu kural, Devlet yardımının sadece Yasama Meclisinde temsil edilen siyasal partilere ödenmesini öngörmekle Anayasanın lâfzına ve ruhuna aykırı hareket etmiştir.

- Müstedi, havalenin duruşmasında havale konusu kuralın Anayasanın Başlangıç ve 1. maddesine olan aykırılık iddiasından sarf-ı nazar etti.
-

2. Müstedaaleyhin iddialarının gerekçesi özetle şöyledir:
- Havale konusu kuralın siyasal partiler arasında herhangi bir ayırım yaptığı söylenemez. Mecliste temsil edildikleri sürece ve sair başka faktörlerin mevcut olması halinde ilgili kural tüm siyasal partilere teşmil edilmektedir. Bu nedenle bu kuralın Ana-yasanın 8.
-
maddesine aykırılığı söz konusu değildir. Siyasal partiler arasında ayırım olsa bile Mecliste temsil edilmesi koşulu, tabelâ partilerin kurulmasını önlediği ve bunda da kamu yararı olduğu cihetle, ortada
haklı bir neden vardır.

Anayasanın 70. madd-esinin (6). fıkrası Devletçe yapılacak yardımın düzenlenmesini yasaya bırakmıştır.Yardım maksatları bakımından ve bir siyasal partinin bu yardıma hak kazanabilmesi için Yasama Meclisinde temsil edilmesi "siyasal parti" kavramının vazgeçilmez bir öğesidir.- Bu nedenle bir siyasal partiye Devletçe yapılacak yardımın onun Yasama Meclisinde temsil edilmesi önkoşulunu düzenleyen ilgili Yasa kuralının Anayasanın 70. maddesine aykırı bir yönü yoktur.

III. İLGİLİ YASA METNİ:

İlgili yasa metni 27/81 sayılı S-iyasal Partiler (Değişiklik)
Yasası ile değiştirilen 10/75 sayılı Siyasal Partiler Yasasının 45.
Maddesinin (1). fıkrası aynen şöyledir:

"45.Siyasal Partilere Devlet bütçesinden aşağıdaki şekilde yardım sağlanır:

(1)Kıbrıs Türk Federe Devlet-inin en son milletvekili genel seçimine katılan ve geçerli oyların en az yüzde beşini alan ve Federe Mecliste temsil edilen siyasi partilere her yıl ödenmek üzere mali yıl bütçesinden genel bütçe öz gelirleri (tahmini mahalli gelir